Augustijns Historisch Instituut

Gods zorg voor de wereld

Gods zorg voor de wereld [Sermo de prouidentia Dei] / Aurelius Augustinus; ingel., vert. en van aant. voorzien door Joke Gehlen-Springorum, Vincent Hunink, Hans van Reisen en Annemarie Six-Wienen.- Budel: Damon, dec. 2011. – 32 p. ISBN: 978-94-6036-027-5 hb €  12,90
Alleen op bestelling verkrijgbaar bij uitgeverij Damon, € 12,90

[Inleiding] Het jaar 2011 was chaotisch. Grote politieke omwentelingen in Tunesië en Egypte, burgeroorlogen in Libië en Syrië, een kleine milieuramp in Moerdijk, een tsunami en kernramp in Japan, de ergste hongersnood sinds zestig jaar in de Hoorn van Afrika, overstromingen op de Filipijnen, gruwelijke terreuraanslagen in Noorwegen. Het overzicht is natuurlijk verre van volledig. Over de financiële crises in het afgelopen jaar hebben we het maar even niet. En dan heeft ieder nog zijn of haar persoonlijk leed. Wie dit alles overziet krijgt al gauw het idee dat de wereld één grote chaos is. Er lijkt geen lijn in te zitten, laat staan dat er iets zichtbaar wordt als een zinvolle orde. Kun je hier de hand van God in zien? Zorgt God eigenlijk wel voor de wereld? 
Het zijn vragen die de mens al lang bezighouden. Ze staan ook centraal in een preek van Augustinus (354-430), die in dit boekje in vertaling is opgenomen. Augustinus probeert ondanks de chaos in de wereld het geloof niet te verliezen in Gods zorg voor de mensen. Dat doet hij natuurlijk niet door de chaos te ontkennen. Hij is realistisch genoeg om te zien dat het er in het leven soms allesbehalve ordelijk aan toegaat. Maar we moeten niet bij de pakken neerzitten, zegt hij. Het blijft zaak oog te houden voor wat mooi en goed is in onze wereld. Sta bijvoorbeeld eens stil bij de harmonie en schoonheid van je eigen lichaam! Dat kan helpen om de pracht van de natuur te zien of die van allerlei kunstwerken. Het argument is in Augustinus’ tijd al eeuwen bekend vanuit filosofische discussies over de wereld. Maar Augustinus weet het oude idee creatief uit te werken en hij illustreert het met nieuwe, pakkende voorbeelden. Daardoor stijgt het bij hem duidelijk uit boven de status van een cliché.
Bovendien voegt hij er een eigen, christelijke gedachte aan toe. Christenen leven toch vanuit het geloof dat God in Jezus Christus mens is geworden? Die heeft vanaf zijn geboorte tot aan zijn dood toch ook veel leed en chaos te verduren gehad? Maar zou hij ooit zijn geloof in Gods zorg voor de wereld verloren hebben? Gods goede zorg is juist voor een christen merkbaar en tastbaar: uit liefde en zorg voor de mensen is God mens geworden. 

De tekst van deze preek is nog geen twee decennia geleden teruggevonden in een middeleeuws handschrift en werd pas in 1995 gepubliceerd. Tot dan waren er alleen maar twee fragmenten van in omloop. Toch was het bekend dat Augustinus ooit een preek over Gods zorg voor de wereld had gehouden. Hij berichtte daarover in een brief (epistula 231,7). De integrale tekst van de nu teruggevonden preek is maar in één enkel handschrift bewaard. Er valt niets met zekerheid te zeggen over waar en wanneer Augustinus deze preek gehouden heeft. De moderne ontdekker van de preek, François Dolbeau, dateert de tekst voorzichtig ergens tussen 399 en 410.

In dit boekje hebben de vertalers een wat andere vertaalstrategie gehanteerd dan normaal. Als altijd hebben zij gestreefd naar een zo transparant mogelijke weergave van Augustinus’ argumenten. Maar juist vanwege de universele inhoud van de preek moet die ook werkelijk voor iedereen begrijpelijk zijn. Daarom is de tekst in stijl ‘doorvertaald’ naar een Nederlands dat vergelijkbaar is met dat van kranten en tijdschriften. De preek kan eventueel ook hardop worden gelezen. Wellicht dat een voorganger in de kerk het aandurft om Augustinus’ tekst integraal te gebruiken in een liturgische dienst! De vertalers hebben zich bij hun werk mede laten inspireren door het nieuwe vertaalproject van het Nederlands Bijbelgenootschap voor een Bijbel in Gewone Taal. De hier gemaakte vertaalkeuzes gaan echter minder ver dan in het bijbelproject. Hopelijk biedt dit boekje een nieuwe, verfrissende toegang tot een tekst van Augustinus.