Augustijns Historisch Instituut

Handboek Latijn

Handboek Latijn/ Aurelius Augustinus; vertaald en toegelicht door Vincent Hunink, ingeleid door Ineke Sluiter.- Budel: Damon, augustus 2014. ISBN 9789460361906,  € 14,90

Op naam van Augustinus (354-430) bestaat een kort traktaat over Latijnse grammatica. Inclusief rijtjes, indelingen en voorbeelden. Recent is aangetoond dat dit leerboek in hoofdzaak echt van Augustinus’ hand is. Dat blijkt uit een aantal ideeën over taal, woordelijke parallellen, en typisch Noord- Afrikaanse details.

Het boek dateert uit de jaren voor Augustinus’ doop in 387. Het is bedoeld als een opstapje voor spirituele studies en als een naslagwerk voor Afrikaanse Latijn-schrijvers. Sympathiek is dat de kerkvader steeds pleit voor traditie en goed gebruik, meer dan voor strikte toepassing van regeltjes. Veel rijtjes klinken vertrouwd, maar er zijn ook opmerkelijke verschillen. Zo is de verdeling van de nomina niet volgens ‘declinaties’ maar volgens ‘grammaticaal geslacht’. Zoals steeds blijkt ook hier Augustinus’ zorg voor de taal en zijn scherpe, analytische geest. Aanbevolen voor iedereen die op school Latijn heeft gehad!

Uit de inleiding (p.2):

Is dit handboek Augustinus’ grammatica? Er bestond dus ooit een werk van Augustinus over grammatica. Maar is dat het werk dat nu in vertaling voorligt? De meningen lopen daarover uiteen. Er zijn twee werken uit de late oudheid overgeleverd die er allebei aanspraak op maken dat zij op zijn minst teruggaan op dit werk van Augustinus: de Regulae (‘Regels’) en de Ars Augustini pro fratrum mediocritate breviata (‘Leerboek door Augustinus, beknopt geformuleerd in overeenstemming met het tussen-niveau van de broeders’, terecht door Vincent Hunink eenvoudigweg weergegeven als ‘Handboek’).
De helaas te vroeg overleden Britse geleerde Vivien Law maakt een zorgvuldige vergelijking van deze beide teksten met elkaar, met andere Latijnse grammatica’s en met wat we van Augustinus’ ideeën over taal weten. Op basis daarvan concludeert ze dat de Regulae en de Ars niet met elkaar verwant zijn en dat in elk geval de Regulae onmogelijk terug kan gaan op de verloren grammatica van Augustinus. De Ars daarentegen correspondeert het nauwst van alle antieke grammatica’s met wat we verder van Augustinus’ ideeën over taal weten. Het vertoont bijvoorbeeld een ongebruikelijke definitie van het voornaamwoord, en haalt, net als Augustinus zelf elders in zijn werk doet, minder gangbare voorbeelden aan van de woordsoort ‘tussenwerpsel’ (interjectie). Er zitten christelijke voorbeelden in het werk (wat op zichzelf meer iets zegt over de tijd waarin het ontstaan is dan over een relatie met Augustinus) en het benadrukt het gezag van Cicero. Bovendien vertoont deze grammatica de hand van een kritische en verstandige leraar. Al deze zaken samen maken het mogelijk – maar kunnen niet doorslaggevend bewijzen – dat dit Handboek een authentiek werk van Augustinus is, of daarop teruggaat.

INHOUD:

Inleiding door Ineke Sluiter
Begrippen
1. Het naamwoord
2. Het voornaamwoord
3. Het werkwoord
4. Het bijwoord
5. Het deelwoord
6. Het voegwoord
7. Het voorzetsel
8. Het tussenwerpsel
9. Taalfouten
10. Barbarismen
11. Appendix: Idiomatische verbindingen 
Over de vertaling
Over de samenstellers