Augustijns Historisch Instituut

Het huis op de rots : Verhandeling over de bergrede

Het huis op de rots: Verhandeling over de bergrede [De sermone Domini in monte] / Augustinus ; vertaald, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Leo Wenneker en Hans van Reisen. – Budel: Damon, 4de dr. 2012 – 232 p. – ISBN: 978-90-5573-579-2. – (1ste dr, Amsterdam: Ambo, 2000) – € 29,90. hb
Ook verkrijgbaar op het Augustijns Instituut – Studiesecretariaat.

[flaptekst] Er is nauwelijks een bijbelgedeelte te vinden dat zoveel invloed heeft gehad als Jezus’ toespraak op de berg. De zogeheten bergrede (Matteüs 5-7) geniet zowel binnen als buiten de christelijke geloofsgemeenschappen groot gezag. In de loop van de eeuwen is deze toespraak telkens opnieuw inspiratiebron geweest voor bewonderingswaardige praktijken. En zij is tot op de dag van vandaag veelvuldig van commentaar voorzien.
Een van de oudste en meest invloedrijkste commentaren op de bergrede is De sermone Domini in monte van Augustinus (354-430). Deze verhandeling werd voltooid vóór het jaar 396. Augustinus was toen nog geen bisschop en hoefde nog niet zo dikwijls te preken. In dit werk ontwaart men al enkele pastorale karaktertrekken van de dan nog jonge priester in Hippo Regius. Augustinus beoogde met deze verhandeling zijn lezers en toehoorders te helpen de evangelietekst zo ter harte te nemen dat zij zouden gaan leven als verstandige mensen die hun huis op de rots bouwen. Het is opmerkelijk dat zoveel passages in dit commentaar uit het einde van de vierde eeuw in het begin van de eenentwintigste eeuw nog altijd actuele betekenis bezitten. Dit boek bevat de eerste volledige Nederlandse vertaling. In dit werk geeft Augustinus een vers-voor-vers-commentaar op de hoofdstukken 5-7 uit het evangelie volgens Matteüs.

INHOUD
Inleiding
  
Kloppend hart
  Inspiratiebron van eeuwen
  Commentaren
  De toespraak van de Heer op de berg binnen het Matteüsevangelie
  Structuur van de bergrede
  De bergrede in de contekst van de evangelieën
  Achtergronden van het evangelie
  Inspiratiebronnen voor Augustinus’ commentaar
  Structuur van het tractaat over de bergrede
  Korte samenvatting van de inhoud
  Stijl, doelstelling en werkwijze
  Tijdsafstand
  Manicheeërs
  Tekstoverlevering
  Uitgangspunt bij de vertaling
  Tot slot
  Noten
  Literauur
  Latijnse tekstuitgaven
  Vertalingen
  Achtergrondliteratuur
  Wenken voor de lezer
  Beknopt inhoudsoverzicht

Teksten Het huis op de rots 
Matteüs 5-7 in Nederlandse vertaling 
Boek 1 1,1   De berg op
1,3   Spreken van geluk
1,11 Zevenvoudig geluk als zevenvoudige gave
1,13 Vervolging omwille van de Heer
1,16 zout van de aarde
1,17 Licht op de kandelaar tot glorie van God
1,19 Wet en profeten vervuld?
1,22 u zult niet doden
1,26 Verzoening bij het altaar
1,29 De ander als tegenpartij
1,33 U zult geen echtbreuk plegen
1,34 Intermezzo: drie fasen bij het zondigen en drie soorten zonden
1,36 Echtbreuk als afgoderij en hebzucht
1,43 Wat is eigenlik ontucht?
1,51 U zult niet zweren
1,56 houd ook de andere wang voor
1,59 Meer dan het gewone
1,69 Bemin uw vijanden
1,78 Kinderen van God
   Boek 2
2,1   Een zuiver oog, een zuiver hart
2,2   Voor het oog van de mensen?
2,5   Wees niet schijnheilig
2,6   De linker- en de rechthand
2,10 Bidden in het verborgene
2,12 Zonder omhaal van woorden
2,15 Onze Vader
2,17 In de hemelen
2,19 Uw naam
2,20 Uw koninkrijk
2,21 Uw wil
2,25 Ons dagelijks brood
2,28 Vergeef ons onze schulden
2,30 Breng ons niet in verleiding
2,35 Red ons van het kwaad
2,36 De zeven beden in hun onderscheid en samenhang
2, 38 Zevenvoudig gebed, zevenvoudig geluk, zevenvoudige gave
2,40 Vasten zonder vertoon
2,44 Waar uw schat is, daar zal ook uw hart zijn
2,45 Een zuiver oog, een helder licht, een onverdeeld hart
2,47 Niemand kan twee heren dienen
2,49 maak u geen zorgen!
2,59 Oordeel niet!
2,63 De splinter en de balk
2,67 Strooi de parles van de waarheid niet klakkeloos rond
2,71 Vraag, zoek en klop
2,74 De gulden regel
2,77 De wijde en de nauwe poort, de brede en de smalle weg
2,78 Pas op voor valse proferen. De goede en de slechte boom
2,82 Waarschuwingen
2,87 Verstandig is ieder die bouwt als een rots
Aantekeningen
Register op bijbelteksten