Vergeet niet te rusten

Ooit een land van kloosters is al 22 jaar oud, maar het is nog steeds een prachtige bloemlezing van teksten van (en aan) Augustinus over het kloosterleven. Tarsicius van Bavel osa heeft ze zoveel mogelijk in chronologische volgorde geplaatst. Augustinus verlangde naar een gemeenschap als alternatief voor de maatschappij die beheerst werd door hebzucht en macht. Een gemeenschap waarin de evangelische gelijkheid van alle mensen, een volwaardige broederlijkheid en zusterlijkheid onder allen tot stand gebracht kon worden. De bloemlezing die van Bavel bijeen verzamelde toont dat dit niet altijd evident is, en dat Augustinus steeds pragmatischer met situaties omging.

Nu de vaccinatiecampagne op snelheid komt en de maatschappij langzaam weer open gaat, we onze activiteiten weer opnemen, is het goed om even stil te staan bij hoe ons leven eruit zag het laatste jaar. Langzamer misschien, rustiger? Kunnen we dat meenemen in de toekomst? Nebridius maakte zich zorgen om zijn vriend Augustinus en schreef hem een brief.

Brief 5

Nebridius, een vriend van Augustinus, heeft in zijn ouderlijk huis nabij Karthago vernomen dat de mensen Augustinus geen rust gunnen en hem met alle mogelijke wereldse zaken lastig vallen. Daarom nodigt hij Augustinus uit van Tagaste waar deze juist een religieuze gemeenschap begonnen is, naar zijn landgoed te komen om wat rust te vinden. De brief is geschreven in het jaar 388.

Is het werkelijk zo, Augustinus, dat je je kracht en energie moet wijden aan de zaken van je medeburgers? Staat men je de zo verlangde vrije tijd niet toe? Wat voor mensen vallen je in je goedheid dan lastig? Zij weten zeker niet wat je liefhebt en wat je verlangt. Heb je geen vriend die hun je hartewensen duidelijk kan maken? Romanianus of Lucinianus bijvoorbeeld? Laat ze minstens naar mij luisteren. Ik zal mijn stem luid verheffen en getuigen dat je God liefhebt en verlangt hem te dienen en aan te hangen. Ik nodig je graag uit op mijn landgoed om daar rust te vinden. Want ik hoef er niet bang voor te zijn dat je medeburgers, aan wie je heel sterk gehecht bent en zij aan jou, zullen beweren dat ik je ontvoerd heb.

Ooit een land van kloosters, p. 42

Het boek is nog steeds te koop bij ons in het Augustijns Historisch Instituut.

Schrijf me en ik stuur je antwoord

Schrijf me en ik stuur je antwoord. Acht brieven [Epistulae 29 en 132-138] / Aurelius Augustinus; vertaald, ingeleid en van aant. voorzien door Arie Akkermans en Hans van Reisen, m.m.v. Vincent Hunink. – Damon, 2021. – ISBN, EAN: 9789463403009 . Hardcover, 128 p. € 15,90

Van Aurelius Augustinus (354-430) zijn ruim 300 brieven bewaard gebleven. Daarmee is Augustinus’ briefwisseling een van de belangrijkste van de laatantieke cultuur.

Deze uitgave bevat acht brieven. Zes ervan zijn van Augustinus, twee brieven heeft hij ontvangen van hoge bestuurders in het Romeinse rijk. De brieven zijn verschillend in lengte en sfeer. Maar in alle brieven gaat het om belangrijke onderwerpen van het christelijke geloof en van de samenleving. Met een bevriende bisschop probeert Augustinus het vaak bovenmatige alcoholgebruik bij de bevolking aan banden te leggen. En in brieven aan vertegenwoordigers van het Romeins bestuur in Noord-Afrika zet hij zich later als bisschop in voor reclasseringshulp aan zware misdadigers en ageert hij tegen marteling en doodstraf. In twee langere brieven staat hij uitvoerig stil bij het hoe en waarom van Gods menswording en bij de vraag hoe publieke overheidsdienaren zich moeten hoeden voor corruptie ter wille van hun dienstbaarheid aan rechtvaardige vrede. 

Deze acht brieven zijn voor het eerst in het Nederlands vertaald. 

Arie Akkermans (1924-2020) was priester en classicus. Hij doceerde klassieke talen in het middelbaar onderwijs.
Vincent Hunink is universitair docent Latijn en Vroegchristelijk Latijn aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Hans van Reisen is studiesecretaris aan het Augustijns Instituut.

INHOUD 

Inleiding

Brief 29
Brief 132
Brief 133
Brief 134
Brief 135
Brief 136
Brief 137
Brief 138 

Augustinus over de Liefde

Anoniem, Augustinus, Olieverf op paneel, 16e eeuw (Augustijnenklooster Sint-Stefanus, Gent)

Op 14 februari wordt de martelaar Valentinus van Rome herdacht. Hij leefde in de derde eeuw en werd gemarteld en onthoofd door keizer CLaudius II ook al had hij diens dochtertje haar zicht terug gegeven. Met de liefde werd hij pas geassocieerd toen zijn feestdag werd gekoppeld aan het Noord-Europese heidense vruchtbaarheidsfeest op 14 februari.

Maar Augustinus heeft ons wel gedachten over de liefde nagelaten. Laat ons beginnen met een beroemd citaat van Augustinus dat vooral vaak los en dus uit haar context wordt gebruikt. En dat is jammer.

Dilige, et quod vis fac:
sive taceas, dilectione taceas;
sive clames, dilectione clames;
sive emendes, dilectione emendes;
sive parcas, dilectione parcas:
radix sit intus dilectionis,
non potest de ista radice nisi bonum existere

Augustinus, preken over de Eerste brief van Johannes, preek 7,8 (Ep.Io.tr,7,8)

Bemin en doe dan wat je wilt:
wil je zwijgen, zwijg uit liefde,
wil je schreeuwen, schreeuw uit liefde,
wil je corrigeren, doe het uit liefde,
wil je vergeven, vergeef uit liefde.
Draag de bron van liefde in je hart,
want uit liefde kan alleen het goede voortkomen.

In context wordt duidelijk wat Augustinus bedoelt met dat ene regeltje. Tars van Bavel osa schrijft in een voetnoot in zijn boek Augustinus van Hippo, Preken over de Eerste brief van Johannes, p. 108: Met het woord “bemin” bedoelt Augustinus een waarachtige, authentieke liefde voor de medemens. Reeds deze eis tot authentieke liefde houdt een waarschuwing in, want het is lang niet zo gemakkelijk als men denkt, uit temaken wanneer onze liefde waarachtig is en wanneer niet. Al te veel mensen gaan lichtvaardig over deze vraag heen en vatten het woord “liefde” te vlug op in de gevoelsmatige betekenis van een spontane opwelling. Het zal echter duidelijk zijn dat een echt volwassen liefde – een liefde die nooit van mensen houdt als van verbruiksgoederen, maar die in welwillendheid en vriendschap helemaal gericht staat op het goed van de ander – zwaardere eisen stelt dan men op het eerste gezicht vermoedt.

… Elke liefde, zusters en broeders, sluit dus welwillendheid in. Want wij mogen en kunnen mensen niet beminnen of van hen houden … zoals een gastronoom verklaart: ik houd van gebraden lijsters. Waarom niet? Omdat de gastronoom er alleen maar op uit is om te doden en op te eten. Als hij zegt dat hij van gebraden lijsters houdt, dan houdt hij niet van de lijsters zelf, want die laat hij niet in leven, maar hij brengt ze om. Van voedsel houden we om het te verbruiken en zelf weer op kracht te komen. Maar mogen wij ooit van mensen houden als van verbruiksgoederen? Nee, vriendschap is een zaak van welwillendheid; vriendschap is willen geven aan hen die we beminnen. En als men niets heeft om te geven? Dat is niet erg, welwillendheid alleen is genoeg voor iemand die bemint.

Augustinus, Preken over de Eerste brief van Johannes, preek 8,5 (Ep.Io.tr, 8,5)

Men zal zich bij de liefde dus op de eerste plaats moeten afvragen of men de ander waardeert en tegemoetkomt juist als een andere, eigen persoonlijkheid. Dit veronderstelt steeds het doorbreken van de gerichtheid op het eigen ik en de beslotenheid rond dat ik.

Het tweede deel van de uitspraak “en doe dan wat u wilt” is dus in geen geval een vrijbrief voor ongebreidelde willekeur. In tegendeel, de hele wet van het christendom en alle eisen die daaruit voortvloeien zijn terug te brengen tot de liefde. De liefde omvat alle andere eisen van het leven en staat ervoor in, dat die eisen nageleefd worden. Wie echt liefheeft, kan nieets anders meer willen dan waartoe de liefde aanzet en dat zal noodzakelijk het goede zijn. Indien al wat men wil, overeenstemt met de liefde, kan men gerust zijn “aangezien uit de liefde niets anders dan goed kan voortkomen” (Ep.Io.tr, 7,8): “Bemin en u kunt niets anders dan goed doen” (Ep.Io.tr, 10,7). De slaaf van de liefde is tevens de meest vrije mens, omdat hij op een diepgaande manier bevrijd is van elk egoïsme, met alle grillen en onrechtvaardigheden daaraan verbonden.

De Augustinusdag publicatie is hier!

De boekjes zijn gedrukt, en we hebben ze ontvangen! In onderstaand filmpje vertel ik daar wat meer over, en ook over de programmatie, de dagorde van zaterdag 21 november.

We publiceren de filmpjes op specifieke uren (ik hoop dat ik ook een tijdstip als 16:35 mag kiezen) waarop de filmpjes voor het eerst zullen worden vertoond. En wel als volgt:

  • Om 15u30 de voordracht van professor Mathijs Lamberigts
  • Om 16u10 de voordracht van professor Paul van Geest
  • Om 16u35 de voordracht van doctor Kitty Bouwman
  • Om 17u00 de voordracht van pater Gerben Zweers

We doen dit, omdat het bezinningsgedeelte van de dag bestaat uit live uitgezonden vieringen: de vespers om 17u30 en de eucharistieviering om 18u00, en dan is het fijn wanneer u voor die tijd de vier voordrachten hebt bekeken. Als dat niet gelukt zou zijn is er nog geen man of vrouw overboord: u kunt na zaterdag de filmpjes volledig op uw eigen tempo bekijken.

Nog een tip: als u geregistreerd bent bij YouTube, kunt u zich op ons kanaal abonneren, zodat u geattendeerd wordt op nieuwe filmpjes. U kunt ook, zodra de filmpjes in de wachtrij staan, een herinnering krijgen op het moment dat ze live gaan, of in première gaan, door op het belletje te klikken. Als geregistreerde YouTube gebruiker kan u ook tijdens de filmpjes communiceren met andere kijkers.

Publicatie: Het ware geloof

Wat heb je aan religie? Augustinus wijdde er in zijn jonge jaren een sprankelend essay aan. Hij schreef het kort na zijn bekering tot het christendom. In Het ware geloof onderzoekt hij het thema religie tot aan de meest fundamentele vragen. Is geloven in God eigenlijk wel normaal en redelijk? Wat is het verband tussen geloof en vertrouwen in dingen of mensen van de toekomst? En wat bedoelen we als we spreken van ‘waarheid’? Is er wel één Waarheid? De antwoorden van Augustinus verrassen vaak door hun vurige geloof en trefzekere verwoording. En veel van zijn ideeën hebben hemzelf en velen na hem aangezet tot verder denken.

Het ware geloof [de vera religione] / Aurelius Augustinus; vertaald door Vincent Hunink; ingeleid door Paul van Geest.- Kampen: Brevier, juni 2020.- 198 p., pb € 19,90

U kunt het boek ook bestellen bij Uitgeverij Damon of via het Augustijns Instituut te Utrecht (NL).
Als u bestelt via het Augustijns Instituut, kunt u dat doen door: € 17,90 over te maken naar IBAN: NL 55 INGB 0000 265392 t.n.v. Augustijns Instituut. (voor bestellingen buiten Nederland: BIC: INGBNL2A) o.v.v. “4553-Het ware geloof” met uw naam en adresgegevens. Uw bestelling wordt dan zonder verdere kosten per post thuisbezorgd.

Over de psalmen. Uitweidingen 110-117

In deze bundel met vertalingen van de Enarrationes in Psalmos 110- 117 becommentarieert en bespreekt Augustinus vers voor vers een groep halleluja-psalmen. Deze psalmen ontlenen hun naam aan het Hebreeuwse woord halleluja, dat ‘Prijs de Heer!’ betekent. Voor Augustinus brengen deze psalmen één van zijn belangrijke spirituele boodschappen over: wees niet hoogmoedig, maar nederig. Richt je aandacht niet op jezelf, maar op het hogere, op God. Prijs de Heer.

Deze psalmuitweidingen heeft Augustinus waarschijnlijk als preek gehouden in de eerste week van de paastijd. Ze zijn in het bijzonder gericht op neofieten, nieuwelingen in het christelijk geloof, die tijdens de paaswake waren gedoopt. Augustinus onderricht hen dus nog verder in het geloof. Al denkend en formulerend zoekt Augustinus in deze uitweidingen naar diepere inzichten. De uitweidingen zijn voorbeelden van spiritueel denken en beleven. Daarin toont Augustinus zich voor hen en ook voor ons een spiritueel leidsman.

Elk uitweiding bij deze psalmen wordt voorafgegaan door een vertaling van de psalmtekst zoals die door Augustinus werd gelezen.

Over de psalmen. Uitweidingen 110-117 [Enarrationes in Psalmos 110-117] / Aurelius Augustinus; ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Joost van Neer, Martijn Schrama O.S.A. en Anke Tigchelaar. – Eindhoven: Damon, Utrecht: Augustijns Instituut, september 2020.- 144 p.; hardback met leeslint; € 24,90

U kunt het boek ook bestellen bij Uitgeverij Damon of via het Augustijns Instituut Utrecht. Als u bestelt via dit instituut, kunt u dat doen door:
€ 24,90 over te maken naar IBAN: NL 55 INGB 0000 265392 t.n.v. Augustijns Instituut. (voor bestellingen buiten Nederland: BIC: INGBNL2A) o.v.v. “4552-Over de psalmen” met uw naam en adresgegevens. Uw bestelling wordt dan zonder verdere kosten per post thuisbezorgd.

The Bible in Christian North Africa

Anthony Dupont teamed up with Jonathan Yates of Villanova University to edit this volume Commencement to the Confessiones of Augustine (ca. 180 to 400 CE).

Bible in Christian North Africa

This handbook explores the formation of Christianity in Northern Africa from the second century CE until the present. It focuses on the reception of Scripture in the life of the Church, the processes of decision making, the theological and philosophical reflections of the Church Fathers in various cultural contexts, and schismatic or heretical movements. Volume one covers the first four centuries up until the time of Augustine.