De Zwartzusters houden u op de hoogte

In augustus zijn de Zwartzusters van Bethel gestart met een digitale nieuwsbrief waarin ze wie dat wenst op de hoogte houden van de projecten van de Zwartzusters, en van de vele initiatieven van COMPAZ. In deze eerste nieuwsbrief vertellen ze over hun medezusters in Brazilië, waar de coronacrisis zwaar heeeft toegeslagen.

De zwartzusters delen er voedselpaketten uit, bezoeken mensen in overstroomde gebieden, zetten een solidariteitsactie op om mee het gebrek aan zuurstofflessen te lenigen en nemen de pastorale noden van hun communidades ter harte. Indien u deze projecten financieel wil steunen, dan kan dit. U vindt de nodige informatie in de eerste digitale nieuwsbrief.

Podcasts

U vindt in deze nieuwsbrief ook informatie over de reeks podcasts die ze zijn gestart. Ze gebruiken oude archieven die worden opengesteld om het leven en werken van religieuzen die leven volgens de regel van Augustinus aan het licht te brengen. Op stap in het Brugge van weleer.

Leesgroepjes en meer…

In september starten ook de maandelijkse leesgroepen waar in groep het boek Zorg voor de ziel. Augustinus inspireert van Gabriël Quicke wordt gelezen. Er wordt ook gestart met een Bijbelleesgroep Data en informatie over de inschrijving vindt u in de Nieuwsbrief. U wordt ook uitgenodigd deel te nemen aan de biddende kring rond de intenties van COMPAZ. Op zaterdag 18 december gaan we met Augustinus op weg naar Kerstmis rond het thema: Van ontmoeting naar gastvrijheid toegelicht door Priester Gabriël Quicke. En u leest over het reilen en zeilen van de studenten die wonen bij de Zwartzusters van Bethel.

Schrijf u in om de Nieuwsbrief van de Zwartzusters van Bethel en COMPAZ te ontvangen!

Martijn Schrama osa, In navolging van Augustinus

Boekpresentatie op 9 oktober 2021, Auditorium Museum Catharijneconvent

Het nieuwe boek van dr. Martijn Schrama o.s.a. In navolging van Augustinus schildert een portret
van de theologie van de Augustijnenschool.

Vanaf het ontstaan in de 13e eeuw is er binnen de Orde der Augustijnen sprake van een
herkenbaar profiel van theologische reflectie. Geïnspireerd door de kerkvader Augustinus, en in
relatie met wisselende historische contexten, zochten generaties Augustijnen in hun theologie
naar een balans tussen leer en beleving: ‘De Augustijnenschool (…) benadrukte in navolging van
Augustinus de innige en onlosmakelijk verbondenheid van God kennen en beminnen en de
integratie van beide, geborgen in het trinitair geheim’, aldus Schrama in de inleiding.

De bundel focust op deze verbondenheid tussen denken en doen, van kennen en willen. Het is
een persoonlijk boek. Al schrijvende werd het Schrama duidelijk dat ‘de arbeid aan deze bundel
ook een vorm was van afscheid nemen’ en ‘een dankbaar gedenken van het spirituele milieu’
waar hij al een mensenleven lang deel van uitmaakt en door gevormd en geïnspireerd wordt.

Het Augustijnse gedachtengoed is dan ook gekenmerkt door een rijk palet aan
verschijningsvormen, met name omwille van de veelkleurigheid van Augustinus’ denken.
Dagvoorzitter is prof. dr. Paul van Geest, Tilburg School of Catholic Theology (TST) en
Katholieke Universiteit Leuven. Voor de inleidingen tekenen prof. dr. Christoph Burger, Vrije
Universiteit Amsterdam en prof. dr. Wim François en prof. dr. Mathijs Lamberigts, beiden
verbonden aan de Katholieke Universiteit Leuven.

Programma

14:00 uurDe mogelijk gemaakte verdiensten van dr. Martijn Schrama OSA,
prof. dr. Paul van Geest
14:15 uurAangewezen op Gods genade. Gregorius van Rimini en Hugolinus van Orvieto aan de universiteit Parijs (rond 1340),
prof. dr. Christof Burger
14:40 uurRuard Tapper, augustino-thomisme en katholiek herstel in het zestiende eeuwse Leuven,
prof. dr. Wim François
15:15 uurDe genade doet wel iets met een mens. De augustijn Seripando en het concilie van Trente,
prof. dr. Mathijs Lamberigts
16:00 uurEen eerste reactie van dr. Martijn Schrama o.s.a.
16:15 uurPresentatie van de nieuwe locus van de website van het Augustijns Instituut,
drs. Ingrid van Neer-Bruggink en drs. Nico de Groot (TST)
16:25 uurAfsluiting en receptie. Na afloop van de presentatie zal het boek te koop zijn.


Praktische informatie

Wanneer: 9 oktober 2021, 14.00-16.30 uur. Inloop vanaf 13.30 uur.
Locatie: Auditorium Museum Catharijneconvent, Lange Nieuwstraat 38, 3512 PH Utrecht

Toegang is gratis, aanmelding kan via www.tiu.nl/schrama Voor nadere informatie kunt u mailen naar a.a.m.smeets@uvt.nl

Vergeet niet te rusten

Ooit een land van kloosters is al 22 jaar oud, maar het is nog steeds een prachtige bloemlezing van teksten van (en aan) Augustinus over het kloosterleven. Tarsicius van Bavel osa heeft ze zoveel mogelijk in chronologische volgorde geplaatst. Augustinus verlangde naar een gemeenschap als alternatief voor de maatschappij die beheerst werd door hebzucht en macht. Een gemeenschap waarin de evangelische gelijkheid van alle mensen, een volwaardige broederlijkheid en zusterlijkheid onder allen tot stand gebracht kon worden. De bloemlezing die van Bavel bijeen verzamelde toont dat dit niet altijd evident is, en dat Augustinus steeds pragmatischer met situaties omging.

Nu de vaccinatiecampagne op snelheid komt en de maatschappij langzaam weer open gaat, we onze activiteiten weer opnemen, is het goed om even stil te staan bij hoe ons leven eruit zag het laatste jaar. Langzamer misschien, rustiger? Kunnen we dat meenemen in de toekomst? Nebridius maakte zich zorgen om zijn vriend Augustinus en schreef hem een brief.

Brief 5

Nebridius, een vriend van Augustinus, heeft in zijn ouderlijk huis nabij Karthago vernomen dat de mensen Augustinus geen rust gunnen en hem met alle mogelijke wereldse zaken lastig vallen. Daarom nodigt hij Augustinus uit van Tagaste waar deze juist een religieuze gemeenschap begonnen is, naar zijn landgoed te komen om wat rust te vinden. De brief is geschreven in het jaar 388.

Is het werkelijk zo, Augustinus, dat je je kracht en energie moet wijden aan de zaken van je medeburgers? Staat men je de zo verlangde vrije tijd niet toe? Wat voor mensen vallen je in je goedheid dan lastig? Zij weten zeker niet wat je liefhebt en wat je verlangt. Heb je geen vriend die hun je hartewensen duidelijk kan maken? Romanianus of Lucinianus bijvoorbeeld? Laat ze minstens naar mij luisteren. Ik zal mijn stem luid verheffen en getuigen dat je God liefhebt en verlangt hem te dienen en aan te hangen. Ik nodig je graag uit op mijn landgoed om daar rust te vinden. Want ik hoef er niet bang voor te zijn dat je medeburgers, aan wie je heel sterk gehecht bent en zij aan jou, zullen beweren dat ik je ontvoerd heb.

Ooit een land van kloosters, p. 42

Het boek is nog steeds te koop bij ons in het Augustijns Historisch Instituut.

Ambrosius-congres 10 juni – 12 juni

Vandaag 10 juni om 14:00 start het Ambrosius-congres in Apeldoorn. Dit congres is het resultaat van de inhoudelijke samenwerking tussen de KU-Leuven en de TUA te Apeldoorn. De organisatie wordt geregeld door de Stichting Bijbeluitleg Vroege Kerk, die op 8 juni 12,5 jaar hoopt te bestaan. Dit congres staat daarom ook in het kader van een jubileum. In totaal worden er 18 lezingen gehouden.

Fysieke deelname is slechts mogelijk voor een beperkt aantal mensen, maar u kunt digitaal deelnemen door een gift aan de Stichting Bijbeluitleg Vroege Kerk. Wanneer u 25 euro stort/schenkt aan de Stichting Bijbeluitleg Vroege Kerk kunr u via een link die alle lezingen volgen. Het rekeningnummer van de Stichting is: NL75 RABO 0148154468. Uw gift is fiscaal aftrekbaar. Vermeld: Gift voor Ambrosius-congres (ook bij fysieke deelname). De link voor de deelname aan het congres vindt u op de website van de stichting.

Programma (een gedetailleerd programma vindt u hier) :

10 juni: 14:00 — openingslezing boor prof. dr. A. Baars. Daarna komt de Schriftuitleg van Ambrosius aan de orde, alsook de Hymnen van Ambrosius. Sprekers zijn o.m. Prof. B. Zuiddam, prof. G. Partoens en prof. M.A. van Willigen.

11 juni 2021 : 9:15 — Het leerstuk van de erfzonde wordt belicht door prof. M. Lamberigts en prof. A. Dupont. Prof. R. Roukema en prof. M. Smalbrugge gaan o.m. in op Ambrosius’ brief over Micha en de neoplatoonse invloed van Ambrosius op Augustinus. ‘s Middags vanaf 16.45 komt onder meer Ambrosius’ visie op het Joodse volk aan de orde.

12 juni 2021: 9:15 — prof. G. Rouwhorst bespreekt enkele aspecten van de liturgie van Ambrosius in de receptie van de latere tijd. De receptie van Ambrosius in de middeleeuwen zal worden belicht door dr. S. Boodts. Dr. A. Smeets, prof. A. Dupont en prof. M.A. van WIlligen zullen een terugblik en vooruitblik geven op het Ambrosius-onderzoek.

Zalig Pasen

Wakker blijven is is dus op zichzelf niet prijzenswaardig. Bandie­ten blijven immers ook wakker, maar ze hebben er wel een andere bedoeling mee. Ze houden zich schuil tot de mannen slapen en willen dan bij de vrouwen komen onder de duistere medeplichtigheid van de nacht. Ook de beoefenaars van zwarte kunst blijven wakker, maar dan wel om demonen te dienen en met hun hulp schandelijke daden te verrich­ten. Het voert te ver en het is ook niet nodig te vermelden, waarom al dat tuig wakker blijft.

Maar er zijn ook wel voorbeelden te noemen van mensen die met eerlijke bedoelingen wakker blijven: ambachtslieden, boeren, schip­pers, vissers, reizigers, handelaars, allerlei leidinggevenden, rech­ters, advocaten, in- en verkopers van boeken, bazen en onderge­schik­ten, en met welke tak van techniek, wetenschap of nijverheid een mens zijn leven ook doorbrengt. Maar dat doet hij wel met de bedoe­ling dat de aarde gemakkelijker en menswaar­diger bewoond kan worden door haar bewoners, die snel als een adem­tocht weer verdwij­nen.

Kortom, allen die ‘s nachts waken, hebben een doel. Als het een ongeoor­loofd doel is, worden zij veroor­deeld tot de eeuwige dood; als het een geoor­loofd doel is, wordt het teniet gedaan door de tijdelij­ke dood. Christus nu is het doel van de wet tot gerech­tigheid voor ieder die ge­looft. Wij waken door naar Christus te kijken. Hij is het doel van de volmaakt­heid. Hij bevrijdt ons van een einde dat veroorde­ling of vernie­tiging inhoudt. De mensen die ik zojuist noemde, blijven wakker met een eerlijke of oneerlijke bedoe­ling: zij kijken en streven wel naar een doel, maar hún doel is vergankelijk, óns doel kent geen einde. Uitein­delijk waken zij zonder dat ze de volmaakte rust zullen vinden in waar ze naar uitzien. Wij waken en bidden dat we niet op de bekoring ingaan. Zo overwin­nen wij immers de belager op onze levens­reis. Zo bereiken wij de Heiland, bij wie we voor altijd de volmaakte rust zullen vinden.

Sermo 229G,2
     Uit: Aurelius Augustinus – Als licht in het hart: preken voor het liturgisch jaar; – Baarn : Ambo 1996, p. 115-116.

Schrijf me en ik stuur je antwoord

Schrijf me en ik stuur je antwoord. Acht brieven [Epistulae 29 en 132-138] / Aurelius Augustinus; vertaald, ingeleid en van aant. voorzien door Arie Akkermans en Hans van Reisen, m.m.v. Vincent Hunink. – Damon, 2021. – ISBN, EAN: 9789463403009 . Hardcover, 128 p. € 15,90

Van Aurelius Augustinus (354-430) zijn ruim 300 brieven bewaard gebleven. Daarmee is Augustinus’ briefwisseling een van de belangrijkste van de laatantieke cultuur.

Deze uitgave bevat acht brieven. Zes ervan zijn van Augustinus, twee brieven heeft hij ontvangen van hoge bestuurders in het Romeinse rijk. De brieven zijn verschillend in lengte en sfeer. Maar in alle brieven gaat het om belangrijke onderwerpen van het christelijke geloof en van de samenleving. Met een bevriende bisschop probeert Augustinus het vaak bovenmatige alcoholgebruik bij de bevolking aan banden te leggen. En in brieven aan vertegenwoordigers van het Romeins bestuur in Noord-Afrika zet hij zich later als bisschop in voor reclasseringshulp aan zware misdadigers en ageert hij tegen marteling en doodstraf. In twee langere brieven staat hij uitvoerig stil bij het hoe en waarom van Gods menswording en bij de vraag hoe publieke overheidsdienaren zich moeten hoeden voor corruptie ter wille van hun dienstbaarheid aan rechtvaardige vrede. 

Deze acht brieven zijn voor het eerst in het Nederlands vertaald. 

Arie Akkermans (1924-2020) was priester en classicus. Hij doceerde klassieke talen in het middelbaar onderwijs.
Vincent Hunink is universitair docent Latijn en Vroegchristelijk Latijn aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Hans van Reisen is studiesecretaris aan het Augustijns Instituut.

INHOUD 

Inleiding

Brief 29
Brief 132
Brief 133
Brief 134
Brief 135
Brief 136
Brief 137
Brief 138 

Onderzoekers Vertellen

Op ons Nederlandstalig YouTube kanaal zijn we gestart met een reeks Onderzoekers Vertellen. Het is onze bedoeling om onderzoekers een platform te bieden om aan een breed publiek te vertellen waar ze aan werken.

Fabio Della Schiava vertelt – in het Nederlands – in een kort filmpje over zijn onderzoek naar de receptie (het gebruik en de interpretatie) van Augustinus’ De civitate Dei (De stad van God) door geleerden in de 15e eeuw.

Lessen voor de 21ste eeuw

Prof. Dr. Anthony Dupont heeft op 15 februari 2021 een les verzorgd in de reeks Lessen voor de 21ste eeuw van de KU Leuven. Vanwege de pandemie is de les (net als de andere lessen binnen deze reks online te bekijken. Zijn lezing heeft de titel Augustinus van Hippo: heilige onder een bestofte stolp of …? En dit is precies wat we met de Augustinusdag elk jaar ook exploreren: Augustinus een man uit het verleden, of heeft hij ons vandaag nog iets te vertellen?

Hier is zijn lezing te bekijken. Het is een pagina met alle lezingen van dit academiejaar, en u moet even naar beneden scrollen om de lezing van 15 februari te vinden.

Augustinus over de Liefde

Anoniem, Augustinus, Olieverf op paneel, 16e eeuw (Augustijnenklooster Sint-Stefanus, Gent)

Op 14 februari wordt de martelaar Valentinus van Rome herdacht. Hij leefde in de derde eeuw en werd gemarteld en onthoofd door keizer CLaudius II ook al had hij diens dochtertje haar zicht terug gegeven. Met de liefde werd hij pas geassocieerd toen zijn feestdag werd gekoppeld aan het Noord-Europese heidense vruchtbaarheidsfeest op 14 februari.

Maar Augustinus heeft ons wel gedachten over de liefde nagelaten. Laat ons beginnen met een beroemd citaat van Augustinus dat vooral vaak los en dus uit haar context wordt gebruikt. En dat is jammer.

Dilige, et quod vis fac:
sive taceas, dilectione taceas;
sive clames, dilectione clames;
sive emendes, dilectione emendes;
sive parcas, dilectione parcas:
radix sit intus dilectionis,
non potest de ista radice nisi bonum existere

Augustinus, preken over de Eerste brief van Johannes, preek 7,8 (Ep.Io.tr,7,8)

Bemin en doe dan wat je wilt:
wil je zwijgen, zwijg uit liefde,
wil je schreeuwen, schreeuw uit liefde,
wil je corrigeren, doe het uit liefde,
wil je vergeven, vergeef uit liefde.
Draag de bron van liefde in je hart,
want uit liefde kan alleen het goede voortkomen.

In context wordt duidelijk wat Augustinus bedoelt met dat ene regeltje. Tars van Bavel osa schrijft in een voetnoot in zijn boek Augustinus van Hippo, Preken over de Eerste brief van Johannes, p. 108: Met het woord “bemin” bedoelt Augustinus een waarachtige, authentieke liefde voor de medemens. Reeds deze eis tot authentieke liefde houdt een waarschuwing in, want het is lang niet zo gemakkelijk als men denkt, uit temaken wanneer onze liefde waarachtig is en wanneer niet. Al te veel mensen gaan lichtvaardig over deze vraag heen en vatten het woord “liefde” te vlug op in de gevoelsmatige betekenis van een spontane opwelling. Het zal echter duidelijk zijn dat een echt volwassen liefde – een liefde die nooit van mensen houdt als van verbruiksgoederen, maar die in welwillendheid en vriendschap helemaal gericht staat op het goed van de ander – zwaardere eisen stelt dan men op het eerste gezicht vermoedt.

… Elke liefde, zusters en broeders, sluit dus welwillendheid in. Want wij mogen en kunnen mensen niet beminnen of van hen houden … zoals een gastronoom verklaart: ik houd van gebraden lijsters. Waarom niet? Omdat de gastronoom er alleen maar op uit is om te doden en op te eten. Als hij zegt dat hij van gebraden lijsters houdt, dan houdt hij niet van de lijsters zelf, want die laat hij niet in leven, maar hij brengt ze om. Van voedsel houden we om het te verbruiken en zelf weer op kracht te komen. Maar mogen wij ooit van mensen houden als van verbruiksgoederen? Nee, vriendschap is een zaak van welwillendheid; vriendschap is willen geven aan hen die we beminnen. En als men niets heeft om te geven? Dat is niet erg, welwillendheid alleen is genoeg voor iemand die bemint.

Augustinus, Preken over de Eerste brief van Johannes, preek 8,5 (Ep.Io.tr, 8,5)

Men zal zich bij de liefde dus op de eerste plaats moeten afvragen of men de ander waardeert en tegemoetkomt juist als een andere, eigen persoonlijkheid. Dit veronderstelt steeds het doorbreken van de gerichtheid op het eigen ik en de beslotenheid rond dat ik.

Het tweede deel van de uitspraak “en doe dan wat u wilt” is dus in geen geval een vrijbrief voor ongebreidelde willekeur. In tegendeel, de hele wet van het christendom en alle eisen die daaruit voortvloeien zijn terug te brengen tot de liefde. De liefde omvat alle andere eisen van het leven en staat ervoor in, dat die eisen nageleefd worden. Wie echt liefheeft, kan nieets anders meer willen dan waartoe de liefde aanzet en dat zal noodzakelijk het goede zijn. Indien al wat men wil, overeenstemt met de liefde, kan men gerust zijn “aangezien uit de liefde niets anders dan goed kan voortkomen” (Ep.Io.tr, 7,8): “Bemin en u kunt niets anders dan goed doen” (Ep.Io.tr, 10,7). De slaaf van de liefde is tevens de meest vrije mens, omdat hij op een diepgaande manier bevrijd is van elk egoïsme, met alle grillen en onrechtvaardigheden daaraan verbonden.