Lessen voor de 21ste eeuw

Prof. Dr. Anthony Dupont heeft op 15 februari 2021 een les verzorgd in de reeks Lessen voor de 21ste eeuw van de KU Leuven. Vanwege de pandemie is de les (net als de andere lessen binnen deze reks online te bekijken. Zijn lezing heeft de titel Augustinus van Hippo: heilige onder een bestofte stolp of …? En dit is precies wat we met de Augustinusdag elk jaar ook exploreren: Augustinus een man uit het verleden, of heeft hij ons vandaag nog iets te vertellen?

Hier is zijn lezing te bekijken. Het is een pagina met alle lezingen van dit academiejaar, en u moet even naar beneden scrollen om de lezing van 15 februari te vinden.

Augustinus over de Liefde

Anoniem, Augustinus, Olieverf op paneel, 16e eeuw (Augustijnenklooster Sint-Stefanus, Gent)

Op 14 februari wordt de martelaar Valentinus van Rome herdacht. Hij leefde in de derde eeuw en werd gemarteld en onthoofd door keizer CLaudius II ook al had hij diens dochtertje haar zicht terug gegeven. Met de liefde werd hij pas geassocieerd toen zijn feestdag werd gekoppeld aan het Noord-Europese heidense vruchtbaarheidsfeest op 14 februari.

Maar Augustinus heeft ons wel gedachten over de liefde nagelaten. Laat ons beginnen met een beroemd citaat van Augustinus dat vooral vaak los en dus uit haar context wordt gebruikt. En dat is jammer.

Dilige, et quod vis fac:
sive taceas, dilectione taceas;
sive clames, dilectione clames;
sive emendes, dilectione emendes;
sive parcas, dilectione parcas:
radix sit intus dilectionis,
non potest de ista radice nisi bonum existere

Augustinus, preken over de Eerste brief van Johannes, preek 7,8 (Ep.Io.tr,7,8)

Bemin en doe dan wat je wilt:
wil je zwijgen, zwijg uit liefde,
wil je schreeuwen, schreeuw uit liefde,
wil je corrigeren, doe het uit liefde,
wil je vergeven, vergeef uit liefde.
Draag de bron van liefde in je hart,
want uit liefde kan alleen het goede voortkomen.

In context wordt duidelijk wat Augustinus bedoelt met dat ene regeltje. Tars van Bavel osa schrijft in een voetnoot in zijn boek Augustinus van Hippo, Preken over de Eerste brief van Johannes, p. 108: Met het woord “bemin” bedoelt Augustinus een waarachtige, authentieke liefde voor de medemens. Reeds deze eis tot authentieke liefde houdt een waarschuwing in, want het is lang niet zo gemakkelijk als men denkt, uit temaken wanneer onze liefde waarachtig is en wanneer niet. Al te veel mensen gaan lichtvaardig over deze vraag heen en vatten het woord “liefde” te vlug op in de gevoelsmatige betekenis van een spontane opwelling. Het zal echter duidelijk zijn dat een echt volwassen liefde – een liefde die nooit van mensen houdt als van verbruiksgoederen, maar die in welwillendheid en vriendschap helemaal gericht staat op het goed van de ander – zwaardere eisen stelt dan men op het eerste gezicht vermoedt.

… Elke liefde, zusters en broeders, sluit dus welwillendheid in. Want wij mogen en kunnen mensen niet beminnen of van hen houden … zoals een gastronoom verklaart: ik houd van gebraden lijsters. Waarom niet? Omdat de gastronoom er alleen maar op uit is om te doden en op te eten. Als hij zegt dat hij van gebraden lijsters houdt, dan houdt hij niet van de lijsters zelf, want die laat hij niet in leven, maar hij brengt ze om. Van voedsel houden we om het te verbruiken en zelf weer op kracht te komen. Maar mogen wij ooit van mensen houden als van verbruiksgoederen? Nee, vriendschap is een zaak van welwillendheid; vriendschap is willen geven aan hen die we beminnen. En als men niets heeft om te geven? Dat is niet erg, welwillendheid alleen is genoeg voor iemand die bemint.

Augustinus, Preken over de Eerste brief van Johannes, preek 8,5 (Ep.Io.tr, 8,5)

Men zal zich bij de liefde dus op de eerste plaats moeten afvragen of men de ander waardeert en tegemoetkomt juist als een andere, eigen persoonlijkheid. Dit veronderstelt steeds het doorbreken van de gerichtheid op het eigen ik en de beslotenheid rond dat ik.

Het tweede deel van de uitspraak “en doe dan wat u wilt” is dus in geen geval een vrijbrief voor ongebreidelde willekeur. In tegendeel, de hele wet van het christendom en alle eisen die daaruit voortvloeien zijn terug te brengen tot de liefde. De liefde omvat alle andere eisen van het leven en staat ervoor in, dat die eisen nageleefd worden. Wie echt liefheeft, kan nieets anders meer willen dan waartoe de liefde aanzet en dat zal noodzakelijk het goede zijn. Indien al wat men wil, overeenstemt met de liefde, kan men gerust zijn “aangezien uit de liefde niets anders dan goed kan voortkomen” (Ep.Io.tr, 7,8): “Bemin en u kunt niets anders dan goed doen” (Ep.Io.tr, 10,7). De slaaf van de liefde is tevens de meest vrije mens, omdat hij op een diepgaande manier bevrijd is van elk egoïsme, met alle grillen en onrechtvaardigheden daaraan verbonden.

Augustijnendag 2020 terug te bekijken op YouTube

Op vrijdag 13 november organiseerde DomusDela in Eindhoven van 14:00-15:30 haar jaarlijkse Augustijnendag met als titel

Houvast. Hoe verhouden we ons tot onheil van buiten?

 Het afgelopen half jaar werd onze wereld beheerst door het coronavirus. Veel mensen zijn besmet of zijn bang om besmet te raken. Het raakt de vraag hoe we ons verhouden tot van buiten komend onheil. Waar kunnen we onze hoop nog op vestigen? Tijdens de Augustijnendag geven Gerard Rooijakkers, cultuurhistoricus, en Ingrid van Neer-Bruggink, classica en verbonden aan het Augustijns Instituut, hun visie op deze vragen. 

Gerard Rooijakkers: “Om houvast te krijgen op existentiële bedreigingen treedt een mechanisme in werking waarbij de verantwoordelijkheid wordt gelegd bij een persoon of groep die als een zondebok de schuld op zich moet nemen. Toeval bestaat niet in dat zondebok-perspectief waarbij het heil wordt ondermijnd in samenzweringen en complottheorieën. Zie hier op een vrijdag de dertiende de wereld waarin we leven.”

Ingrid van Neer-Bruggink: “‘Een vriend is de helft van je ziel’. Echte vrienden zijn voor Augustinus even belangrijk als gezondheid. Voor vrienden doen we ons best. Vrienden bieden houvast in moeilijke tijden. Hoe kan dat? Augustinus ontdekt dat het eigenlijk Gods liefde is die dat doet in ons.”

Een muzikaal intermezzo werd verzorgd door het Strijps Kamerkoor met ‘Earth Song’ onder leiding van dirigent Wilko Brouwers. Muziek, de meest vluchtige van alle kunsten, biedt wonderlijk genoeg aan velen houvast. 

U kunt de dag integraal bekijken op YouTube.

Merry Christmas and a Happy 2021

The Augustinian Historical Institute wishes you a merry Christmas, which perhaps more than ever will be a time of reflection on the immense value of friendship, togetherness, and the importance of physical contact in our digital age. We also wish you the strength to be able to cope with all the current restrictions in the new year, knowing that there will come an end to it. For some inspirational quotes of Augustine’s thoughts on friendship, click >>here<<

Please note that we will open our doors again on Tuesday, the 5th of January.

© Leo Coppens

Inaugurale rede van prof. dr. Anthony Dupont

Op woensdag 16 december om 15 uur houden twee hoofddocenten hun inaugurale redes online vanuit de Promotiezaal van de Universiteitshal in de Naamsestraat te Leuven. En een daarvan is medewerker van ons eigen instituut, Anthony Dupont. Hij nodigt u van harte uit om ‘te komen’ luisteren!

De lezingen zullen hier worden gestreamd.

prof. dr. Hector Patmore, hoofddocent Bijbelwetenschappen:
De onuitputtelijke tekst: Bijbelse interpretatie in de oudheid /
The Inexhaustible Text: Biblical Interpretation in Antiquity

prof. dr. Anthony Dupont, hoofddocent Christelijke Oudheid
‘Hou de Kerk in het midden’: Kerk, samenleving en Christus in Augustinus van Hippo /
‘Keep the Church in the Middle’: Church, Society, and Christ According to Augustine of Hippo

The heating system is working again

However, we are in the proces of changing the lighting in the institute to LED lights and this is being done by volunteers. More light in between the rolling stacks and all working lights in the work spaces!

Currently the volunteers are working on the lights in the individual work spaces. We apologize for the inconvenience.

Online cursus Spirituele Meesters

In 2019 organiseerden het CCV en Kerknet een eerste online cursus spirituele meesters. Het succes daarvan spoorde hen aan een tweede reeks te maken, deze keer komen Benedictus van Nursia, Hildegard van Bingen, Ignatius van Loyola, Johannes van het Kruis, Nicolaas van Cusa en Edith Stein aan bod.