Het was een stralende morgen, waarop de deelnemers aan de 24e studiedag iets later dan andere jaren in het instituut aankwamen. Daar zaten de wegenwerken vermoedelijk voor iets tussen. Na een kopje koffie in de hal van het klooster van de Augustijnen, trokken we naar de parochiezaal, en we begonnen mooi op tijd!

Professor Gert Partoens brak de spits af. Hij leerde ons over de overgeleverde preken van Augustinus. Ze worden in drie groepen verdeeld: de preken die hij daadwerkelijk hield en die door snelschrijvers werden opgetekend, preken die hij dicteerde als modelpreken voor andere predikanten, en ook preken die hij nadien op liet tekenen met de specifieke bedoeling, om een reeks van preken te bekomen, die een commentaar op een volledig Bijbelboek vormen (de Psalmen, het Johannesevangelie en de eerste brief van Johannes). We kregen te horen waar Augustinus preekte: in zijn kerk in Hippo, maar ook elders waar zijn vele reizen hem brachten. Hij paste zijn uitleg aan aan de toehoorders, en gebruikte ook wat er rondom hem gebeurde in zijn preek. Augustinus had een dubbele houding ten opzichte van het preken: hij vond het een best zware opgave, maar hij deed het graag. Augustinus zou Augustinus niet zijn, als hij in dat laatste weer geen gevaar zou zien: dat hij zó van het preken genoot, dat hij er zijn nederigheid bij zou verliezen. Dit zijn maar enkele weetjes uit de lezing van Gert Partoens. U kunt al wat hij vertelde, en niet vertelde wegens tijdgebrek, nalezen in de publicatie van dit jaar.

Drs. Joost Van Neer vertelde ons vervolgens over de opbouw en de stijl van de preken van Augustinus. De informatie die Augustinus zijn toehoorders wil meegeven, wordt goed gedoseerd over verschillende blokken in de preek. Joost Van Neer laat ons aan de hand van twee preken (preek 64 en 64A) duidelijk zien hoe Augustinus zijn toehoorders eerst inleidt in de preek, de Schrift verbindt met de toehoorder, vervolgens illustreert wat de Schrift de toehoorder vandaag wil zeggen, en dan verder gaat met wat wij moeten doen, wat God van de mensen verlangt. In een afsluitend blok keert Augustinus terug naar het begin, en maakt zo de cirkel rond. Hoewel beide preken handelen over Mt 10,16-23, legt Augustinus er duidelijk verschillende klemtonen in, en komt zo tot twee verschillende boodschappen. Hoe dan ook: wij moeten ’sluw zijn als slangen’, en ‘eenvoudig als duiven’. Lees er de tekst nog maar eens op na.

Terwijl de zaal door een enthousiaste groep vrijwilligers werd omgetoverd tot eetzaal, konden de deelnemers in de kerk een beetje bekomen van de twee lezingen. Het was ook prima weer voor een wandelingetje. Hans Van Reisen van het Augustijns Instituut verkocht de publicaties van zijn instituut. We boden ook onze eigen publicaties weer te koop aan. De maaltijd verliep zeer aangenaam: de kok van het Augustijner klooster te Gent had een heerlijke maaltijd bereid, die op zeer competente wijze aan tafel werd gebracht. Het gezelschap was goed. Meer moet dat niet zijn.

Professor Matthias Smalbrugge sloot de rij van de sprekers af met zijn lezing over preken nu, en wat Augustinus ons daarbij nog te zeggen kan hebben. Preken anno 2009 is weldegelijk anders dan in de tijd van Augustinus, anders dan nog niet zo heel lang geleden, vóór Vaticanum II. Augustinus ging er in zijn tijd terecht vanuit, dat hij als predikant, met de hulp van Gods genade, het Woord van God (de Schrift) verkondigde, uitlegde, aan de toehoorder, die – ook met de hulp van Gods genade, die boodschap goed verstond en in praktijk probeerde te brengen. Tegenwoordig probeert de predikant een persoonlijke ervaring te weeg te brengen bij de toehoorders, en zijn die toehoorders actieve Godzoekers, die kritisch luisteren, zich een mening vormen over God, de kerk, en vooral over zichzelf. De Schrift, Gods Woord, is dan een instrument geworden, zoals een gedicht of een fabel bij het teweegbrengen van een persoonlijke ervaring, dan een van de drie onwrikbare elementen zoals Augustinus die kende: Schrift, prediker, toehoorder. Toch ziet Matthias Smalbrugge een rol voor Augustinus in deze nieuwe situatie: Het klopt dat een mens op God is aangewezen, diens genade nodig heeft. Maar dan niet (zoals Augustinus zegt) als noodzaak, maar als keuze van jezelf schenken en geschonken krijgen. Kortom, de augustijnse caritas en sapientia zijn actueel. Matthias Smalbrugge illustreert een en ander met het verhaal van de verloren zoon uit Lucas 15. Hij vergelijkt wat Augustinus daarmee doet in preek 112A, met wat men daar in deze tijd mee doet, of zou kunnen doen. Ik verwijs weer naar onze publicatie.

Na deze laatste lezing, trokken de deelnemers weer naar de kerk, voor de afsluitende viering. Het was een aangename viering, met mooie gezangen, en mooie woorden van Augustinus zelf (onder andere uit preek 117 en de preek over psalm 69).

Achterin de publicatie De kracht van Gods Woord – Augustinus als predikant staat een uitgebreide literatuurlijst, waarin u de in het Nederlands vertaalde preken van Augustinus terug vindt. Ook staan er nog twee extra artikels in van de hand van Anthony Dupont en Marleen Verschoren, beide handelend over preken van Augustinus op het feest van martelaren.

(Foto’s volgen nog)